Το Μέγα Απόδειπνο.

Είναι μέσα στη φύση του ανθρώπου ριζωμένο ένα αλλόκοτο πρωτόγονο συναίσθημα μπροστά στο φαινόμενο του ύπνου. 

Ο ζωντανός, ο εργαζόμενος, ο σκεπτόμενος, ο γεμάτος δραστηριότητα άνθρωπος, καμπτόμενος από την φυσιολογική κόπωση, καταλαμβάνεται από μία ακατανίκητη ανάγκη να παραδοθεί στην αγκάλη του ύπνου. 

Οι αισθήσεις, οι διανοητικές λειτουργίες, οι δυνάμεις του σώματος ατονούν και ο ζωντανός γίνεται σαν νεκρός. Εικόνα του θανάτου ο ύπνος.

Μυστήριο για τους απλούς ανθρώπους των περασμένων εποχών. Ώρα που ενεδρεύουν οι πονηρές δυνάμεις του κόσμου τούτου, ορατές και αόρατες, για να κακοποιήσουν η και απλώς να πειράξουν τον ανυπεράσπιστο άνθρωπο. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν θα υπάρχει ανθρώπινο ον που να μην αισθάνθηκε την ανάγκη, αφήνοντας προσωρινά τον κόσμο των ζώντων για να περάσει στο μυστήριο της εικόνας του θανάτου, να στρέψει το νού του στο Θεό του και να ζητήσει από αυτόν προστασία και σκέπη.

Η μετατροπή έγινε κατ’ αρχάς στις μοναχικές αδελφότητες, που τα πάντα, και ιδίως η προσευχή, ήσαν κοινά. Η κοινή αυτή προσευχή γινόταν στην ώρα της ιδιωτικής, δηλαδή αμέσως μετά το δείπνο και πριν τον ύπνο. Γι’ αυτό και της δόθηκε το όνομα «απόδειπνο» η «απόδειπνα» και «προθύπνια».

Είναι δε η ακολουθία του αποδείπνου μία πολύ μεγάλη ακολουθία. Το μήκος της δεν πρέπει να μας παραξενεύει. Είναι καθαρά μοναστηριακή και γνωρίζουμε πόσο οι μοναχοί ήθελαν να παρατείνουν την προσευχή τους, τόσο που, αν ήταν φυσικώς δυνατόν, δεν θα διέκοπταν ποτέ την δοξολογία του Θεού.

Η είσοδός της όμως στους ενοριακούς ναούς και η χρήση της από τους κοσμικούς ιερείς και το λαό οδήγησε γρήγορα σε αδιέξοδο. Έτσι κατά τον ΙΔ΄ με ΙΕ΄ αιώνα αναγκάσθηκαν να κάνουν και μία επιτομή της, που ονομάσθηκε, για να διακρίνεται από την αρχική εκτενή μορφή,«μικρό απόδειπνο». Το άλλο, το πλήρες και παλαιό, ονομάσθηκε τώρα «μέγα απόδειπνο».

Είναι κοινός νόμος, ότι τα νεώτερα πράγματα και τα συντομότερα κερδίζουν γρήγορα έδαφος. Αυτό συνέβη και με το μικρό απόδειπνο. Το «μικρό» και νεώτερο επισκίασε το παλαιό και μεγάλο, και περιόρισε την τέλεσή του μόνο κατά τις νήστιμες ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που λόγω της ιερότητας της περιόδου αυτής και της συντηρητικότητας των ακολουθιών της, μπορούσε να βαστάσει το βάρος της εκτενούς αρχαικής ακολουθίας.

Έτσι σήμερα έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την τέλεση του μεγάλου αποδείπνου και στους ενοριακούς ναούς από την Δευτέρα ως την Πέμπτη των εβδομάδων της μεγάλης Νηστείας, τις δε Παρασκευές μαζί με τους χαιρετισμούς την ακολουθία του μικρού αποδείπνου. Στις υπόλοιπες εκτός της Μεγάλης Τεσσαρακοστής ημέρες τελείται, κατ’ ιδίαν στα σπίτια από τους ιερείς και ευλαβείς λαικούς η από κοινού στα μοναστήρια, το μικρό απόδειπνο.

Το θέμα του αποδείπνου είναι διπλό, ανάλογο προς την ώρα της τελέσεώς του· ευχαριστίαδηλαδή κατά πρώτον και δοξολογία για την διέλευση της ημέρας και δέηση για την «απρόσκοπτο» και «ελευθέρα φαντασιών», κατά τον Μέγα Βασίλειο, ανάπαυση κατά την επερχόμενη νύκτα. Με το πρώτο θέμα συμπλέκονται και άλλα συναφή. Μία ανασκόπηση των έργων της ημέρας γεννά ασφαλώς την ανάγκη για αίτηση συγγνώμης για τις ποικίλες παραβάσεις μας, ένα έντονο συναίσθημα μετανοίας. Η συναναστροφή με τους αδελφούς μας γέννησε ασφαλώς δυσαρέσκειες και ενδεχομένως προκάλεσε αντιδικίες και μίση. 

Είναι καιρός όλα αυτά να επανορθωθούν με την αμοιβαία συγχώρηση και συνδιαλλαγή. Με το δεύτερο πάλι θέμα συνδέεται η ομολογία της ορθής πίστεως, για να μας βρεί ο θάνατος στερεά στερεωμένους στην αληθινή μαρτυρία και ομολογία, κατά τους Πατέρες. Και όλα αυτά τα θέματα κατακλείει και η δέηση για την ταχεία από τον ύπνο εξανάσταση για να μη σιγήσει επί πολύ το στόμα που δοξολογεί τα «κρίματα» του Θεού.

Όπως και όλες οι ακολουθίες της Εκκλησίας μας έτσι και το απόδειπνο αποτελείται από ψαλμούς, ύμνους και ευχές. Όλα έχουν εκλεγεί με βάση τα πιο πάνω θέματα. Στα τρία μέρη του μεγάλου αποδείπνου και στην επιτομή των «καιριωτάτων» του μεγάλου, που περιέχονται στο ένα μέρος του μικρού, βρίσκει κανείς εκλεκτούς νυκτερινούς ψαλμούς, όπως ο 4ος με το «εν ειρήνη επί το αυτώ κοιμηθήσομαι και υπνώσω», ο 6ος με το «λούσω καθ’ εκάστην νύκτα την κλίνην μου, εν δάκρυσί μου την στρωμνήν μου βρέξω», ο 12ος με το «φώτισον τους οφθαλμούς μου, μήποτε υπνώσω εις θάνατον», ο 30ος με το «εις χείρας σου παραθήσομαι το πνεύμα μου», ο 90ος με το «ου φοβηθήση από φόβου νυκτερινού… από πράγματος εν σκότει διαπορευομένου». Φράσεις γεμάτες βαθειά πίστη και εγκατάλειψη στο έλεος του Θεού. Θα βρεί τον περίφημο ψαλμό της μετανοίας, τον 50ο. το «Ελέησόν με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός σου…», και κείμενα γεμάτα μετάνοια και συντριβή, όπως την προσευχή του Μανασσή βασιλέως της Ιουδαίας.

Από τις ευχές εκτός από την τόσο γνωστή ευχή προς την Θεοτόκο του μοναχού της Μονής της Ευεργέτιδος Παύλου «Άσπιλε, αμόλυντε…» και την σύντομη και περιεκτική «επικοίτιο» ευχή στον Κύριον ημών Ιησού Χριστό του μοναχού Αντιόχου του Πανδέκτου «Και δος ημίν, δέσποτα, προς ύπνον απιούσιν ανάπαυσιν σώματος και ψυχής … », θα έπρεπε να μνημονεύσουμε την θαυμάσια ευχή που αποδίδεται στον Μέγα Βασίλειο «Κύριε. Κύριε, ο ρυσάμενος ημάς από παντός βέλους πετομένου ημέρας…». Αυτή συγκεφαλαιώνει κατά ένα απαράμιλλο τρόπο τα αιτήματα της προ του ύπνου προσευχής του πιστού. Βρίσκεται στα «Ωρολόγια» και σε όλα τα προσευχητάρια, που κυκλοφορούν μεταξύ των πιστών. Και μόνη η προσεκτική ανάγνωσή της, και μάλιστα στην προ του ύπνου προσευχή, είναι ικανή να γεμίσει τη ψυχή του ανθρώπου από τα πιο ιερά αισθήματα.

Το απόδειπνο περιλαμβάνει και την ψαλμωδία τροπαρίων και μάλιστα τριών αρχαίων ύμνων, που έχουν όμως παραλειφθεί κατά την σύνταξη της ακολουθίας του μικρού αποδείπνου. Σήμερα δεν ψάλλονται πιά παρά μόνο κατά την περίοδο της Τεσσαρακοστής, στο μέγα απόδειπνο.

Ο πρώτος, το γνωστό «Μεθ’ ημών ο Θεός», είναι μία εκλογή από την ωδή του Ησαία, που βρίσκεται στο 8ο και 9ο κεφάλαιο του ομώνυμου προφητικού βιβλίου της Παλαιάς Διαθήκης. Είναι ένας ύμνος θριάμβου και εγκαρτερήσεως. Ψάλλεται κατά στίχο κατά τον αρχαίο τρόπο, με εφύμνιο το «ότι μεθ’ ημών ο Θεός». Κατά τον άγιο Πατέρα Μάρκο τον Ευγενικό ο ύμνος αυτός ψάλλεται στο απόδειπνο «κατά της ενεργείας των δαιμόνων… που εκδηλώνουν την πονηρή δύναμή τους κατά τη νύκτα».

Ο δεύτερος ύμνος είναι ένα αρχαικό πρωτοχριστιανικό ποιητικό κείμενο σε στίχους ενδεκασύλλαβους, που το βρίσκομε και σε πάπυρο του 6ου αιώνα. Δοξολογία αγγελική και ανθρώπινη προς το δημιουργό και δέηση ενώνονται αρμονικά στο ωραίο αυτό υμνογράφημα το «Η ασώματος φύσις τα χερουβείμ…»

Τέλος ένας τρίτος ύμνος λαικής εμπνεύσεως. Είναι γεμάτος κατάνυξη και σύντονη δέηση. Όλοι οι άγιοι προβάλλονται στο Θεό για πρεσβεία υπέρ ημών των αμαρτωλών. Αρχίζει με το«Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε πρέσβευε υπέρ ημών των αμαρτωλών».

Από το βιβλίο: «Λογική Λατρεία», Θεσ/νίκη 1971 Ιωάννη Μ. Φουντούλη

Πηγή:  Βήμα Ορθοδοξίας

Τώρα την Σαρακοστή.

π. Ανδρέας Κονάνος

Αν νηστεύεις, κάνε το με ταπείνωση. 

Αν τρως, μην προκαλείς. 

Αν εσύ θες ταχινόσουπα, καν’ του παιδιού σου μια κοτόσουπα.
Και δως του ένα φιλί σοκολατένιο.

Αν πας εκκλησία, κάνε ησυχία. Εγώ κοιμάμαι.
Αν προσεύχεσαι, δείξε μου τη γαλήνη σου.
Αν είσαι του Χριστού, άσε να μυρίσω τη γλύκα των χνώτων Του στα χείλη σου.

Αν μετάνιωσες, πάρε ρίσκα και τόλμησε καινούργια πράγματα.
Αν αγαπάς το Θεό, χάιδεψε τον άνθρωπό σου στο λαιμό.
Αν διαβάζεις πνευματικά, δείξε ένθεη ανθρωπιά.

Αν είσαι δυνατός, πες ¨συγγνώμη¨.
Αν είσαι άγιος, αγκάλιασε τους αμαρτωλούς.

Αν σηκώνεις Σταυρό, κάνε τον πόνο σου τραγούδι στο Χριστό. Και σταμάτα την κλάψα.
Αν σε λίγες βδομάδες περιμένεις Ανάσταση, χαμογέλα.
Από σήμερα!

Σκαλοπάτια σαρακοστιανά.

π.Ανδρέας Κονάνος

Αν νηστεύεις, κάνε το με ταπείνωση. Αν τρως, μην προκαλείς. Αν εσύ θες ταχινόσουπα, καν’ του παιδιού σου μια κοτόσουπα. Και δως του ένα φιλί σοκολατένιο.

Αν πας εκκλησία, κάνε ησυχία. Εγώ κοιμάμαι. Αν προσεύχεσαι, δείξε μου τη γαλήνη σου.
Αν είσαι του Χριστού, άσε να μυρίσω τη γλύκα των χνώτων Του στα χείλη σου.

Αν μετάνιωσες, πάρε ρίσκα και τόλμησε καινούργια πράγματα.

Αν αγαπάς το Θεό, χάιδεψε τον άνθρωπό σου στο λαιμό. Αν διαβάζεις πνευματικά, δείξε ένθεη ανθρωπιά.
Αν είσαι δυνατός, πες ¨συγγνώμη¨.

Αν είσαι άγιος, αγκάλιασε τους αμαρτωλούς. 

Αν σηκώνεις Σταυρό, κάνε τον πόνο σου τραγούδιστο Χριστό. Και σταμάτα την κλάψα.

Αν σε λίγες βδομάδες περιμένεις Ανάσταση, χαμογέλα.
Από σήμερα!

Πηγή:  proskynitis.blogspot.gr

Ποια ανάγκη έχει ο χριστιανός;

Είναι ανάγκη ο χριστιανός να μάθει να πολεμά, 

να αγωνίζεται εναντίον των εχθρών του. 

Εχθροί του χριστιανού δεν είναι οι άνθρωποι που είναι γύρω του. 

Εχθροί του χριστιανού είναι ο διάβολος, 

είναι ο κόσμος με το αμαρτωλό φρόνημά του.

 Εχθρός του χριστιανού είναι ο εαυτός του 

με τις αδυναμίες και τα πάθη του.

Γέροντας Εφραίμ Φιλοθεΐτης

Αγιος Γέροντας Παΐσιος: «Η προσευχή για τους αρρώστους».

– Γέροντα, παρακαλέσαν να σας πούμε να προσευχηθείτε για ένα άρρωστο παιδάκι και ρωτούν αν θα γίνει καλά. Τι να τους πούμε;

– Πέστε τους: «Ο» Γέροντας θα προσευχηθεί. Ο Χριστός αγαπάει το παιδί και θα κάνει ό,τι είναι για το καλό του. Αν δη ότι το παιδί, όταν μεγαλώσει, θα γίνει καλύτερο, θα ακούσει την προσευχή του. 

Αν δη όμως ότι αργότερα δεν θα είναι σε καλή πνευματική κατάσταση, τότε, επειδή το αγαπάει, θα το πάρει». «Ζήτησε, λέει, και θα σου δώσω». Αλλά θα μου το δώσει ο Θεός, αν εγώ είμαι δοσμένος στον Θεό· αλλιώς, τι να μου δώσει την ζωή, για να ξεφύγω; Εγώ χαίρομαι, είτε γίνει καλά είτε πεθάνει ένας άρρωστος για τον οποίο προσεύχομαι.

– Γέροντα, είναι καλό να προσευχόμαστε για την υγεία μας;

– Καλύτερα είναι να ζητούμε από τον Θεό να ελευθερωθούμε από τα πάθη μας. Να ζητούμε δηλαδή πρώτα την Βασιλεία του Θεού. Αν παρακαλούμε τον Θεό να μας κάνει καλά, τρώμε την ουράνια περιουσία. Όταν όμως δεν αντέχουμε τους πόνους της αρρώστιας, τότε να παρακαλούμε τον Θεό να μας θεραπεύσει, και Εκείνος θα ενεργήσει ανάλογα.

– Γέροντα, το αν βοηθηθεί ένας άρρωστος από την προσευχή που κάνουμε, εξαρτάται και από το τι ζητάει και ο ίδιος από τον Θεό;

– Ο άρρωστος, αν ζητάει από τον Θεό να γίνει καλά μόνον εκείνος και δεν προσεύχεται να γίνουν καλά και οι άλλοι άρρωστοι, δεν κάνει καλά. Εσύ, αδελφή, όταν ήσουν στον κόσμο και εργαζόσουν στο νοσοκομείο, τι έκανες, όταν ο άρρωστος δεν μπορούσε να λέει την ευχή;

– Την έλεγα εγώ, Γέροντα.

– Καλά εσύ, αλλά και ο άρρωστος έπρεπε να λέει κάποια προσευχή.

– Έλεγε και εκείνος «Παναγία μου» ή «Παναγία μου, σώσε με». Αλλά, Γέροντα, και η υπομονή στον πόνο δεν είναι προσευχή;

– Ναι, μπράβο! Είναι και αυτό! Εσείς, όταν σας ζητάει κάποιος να κάνετε προσευχή, γιατί την τάδε ημέρα θα μπει στο χειρουργείο, να προσεύχεσθε από την στιγμή που σας το ζητάει. Να μην περιμένετε την ώρα που θα μπει στο χειρουργείο να προσευχηθήτε. Και στις ακολουθίες, όταν λέει ο ιερέας «υπέρ των εν ασθενείαις κατακειμένων», να λέτε με πόνο το «Κύριε, ελέησον».

Αν κάνετε με το διαπασών «βού…», για να πείτε «Κύριε, ελέησον» μουσικό, ο νους σας θα είναι στο «βού…» και στον χαβά, και οι άρρωστοι οι καημένοι που υποφέρουν θα περιμένουν από σας λίγη βοήθεια! Εκείνοι έχουν τον πόνο τους. Εσύ, που δεν έχεις πόνο, προσευχήσου για εκείνους, να βοηθηθούν. Αφού δεν αναστενάζεις στο κρεββάτι, αναστέναξε τουλάχιστον στην προσευχή για τους αρρώστους. Αν οι υγιείς δεν κάνουν λίγη προσευχή για τους αρρώστους, θα τους πει μεθαύριο ο Χριστός: «Είχατε την υγεία σας και δεν κάνατε προσευχή γι’ αυτούς που υπέφεραν; ‘’Ουκ οίδα υμάς…’’».

Αν για έναν άρρωστο δεν κάνουμε προσευχή, η αρρώστια θα ακολουθήσει την φυσική της πορεία. Ενώ, αν κάνουμε προσευχή, μπορεί να αλλάξει δρόμο. Γι’ αυτό πάντα να κάνετε προσευχή για τους αρρώστους».

Πηγή:  Βήμα Ορθοδοξίας

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΙΚΟΥΣ ΕΡΩΤΕΣ.

      Οι έφηβοι που θέλουν να ζούνε τον τρόπο της Εκκλησίας συχνά αναρωτιούνται: «μου επιτρέπεται να έχω σχέσεις με το άλλο φύλο;». 

Συναντούν τις ανησυχίες των γονέων τους που τους θέλουν να μην παρασύρονται από τα ξυπνήματα της εφηβείας και να μην βγούνε από στόχους που έχουν να κάνουν με την μόρφωση, καθώς στην έξοδο από την εφηβεία έρχονται οι Πανελλαδικές εξετάσεις. 

Το ερώτημα συνοδεύει ένας υπαρκτός φόβος για την ηθική υπόσταση των νέων, οι οποίοι όμως τον θεωρούν κατάλοιπο κοινωνικών αντιλήψεων του παρελθόντος και δεν μπορούν να δεχθούν πώς η Εκκλησία μένει τόσο αναχρονιστική και αρνείται το δικαίωμα στην αγάπη.

        Ο έρωτας είναι σημάδι ενηλικίωσης, εξόδου των νέων από την πατρική τους οικογένεια. Ο έρωτας κάνει τον νέο να χτίζει καινούργια ταυτότητα, καθώς καλείται να αποφασίσει ποιος θα είναι στην σχέση του όχι γενικά με το άλλο φύλο, αλλά με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Πώς είναι η αμοιβαιότητα, πώς η διάθεση χρόνου, κόπου, συναισθημάτων, αλλά και του ίδιου του σώματος, το οποίο μέχρι την εφηβεία δεν το πρόσεχε ή ήταν αυτονόητα δικό του.

Ο έρωτας επανατοποθετεί τον νέο σε σχέση με την παρέα του, με τον κοινωνικό και πολιτισμικό του περίγυρο: «θα ακολουθήσω την αντίληψη του πολιτισμού για τις σχέσεις των δύο φύλων, δηλαδή τον έρωτα πρωταρχικά ως ηδονή, με μοναδική ευθύνη την προφύλαξη ή θα επιλέξω την αντίσταση, την εκλεκτικότητα, την διατήρηση της παρθενικότητας του σώματος, αλλά και την καλλιέργεια της καρδιάς που θέλει να αγαπά και να μοιράζεται, αποφασισμένη να εκζητήσει την ευλογία του Θεού διά του γάμου, γεγονός που μπορεί να αργήσει πολύ». Και ποιος περιμένει;

       Ο έρωτας λοιπόν επανατοποθετεί τον άνθρωπο μπροστά στο τι είναι κακό και τι όχι, τι είναι φυσικό, τι ανήκει στο κοινωνικό χτες, τι εμποδίζει την πνευματική ζωή. Θέλει ο Θεός τον έρωτα; Τον ευλογεί; Γιατί τότε η Εκκλησία δεν δέχεται τις προγαμιαίες σχέσεις; Γιατί δεν επιτρέπει στους νέους να κοινωνούν, εφόσον έχουν;

       Η Εκκλησία θεωρεί πάντως τον έρωτα δωρεά Θεού στον άνθρωπο, με διττή κατεύθυνση. Με τον έρωτα ο άνθρωπος επιστρέφει στον Δημιουργό Του, με έκφραση την προσευχή, την ασκητικότητα, κάποτε τον μοναχικό βίο. Με τον έρωτα ο άνθρωπος συναντά τον ετερόφυλο βοηθό, για να βαδίζουν μαζί στην οδό της αγάπης και τελικά να αναγνωρίσουν τον τρόπο του Θεού, έστω και όχι απ’ ευθείας. Γι’ αυτό και η Εκκλησία αντιστέκεται στην πειρασμική ευκολία με την οποία ο κόσμος μας βλέπει τον έρωτα, ως συνήθεια, ως απόλαυση του σώματος, ως δοκιμή, χωρίς τη ευθύνη του απόλυτου δοσίματος, χωρίς ιερότητα. Ο έρωτας αγκαλιάζει το σώμα, δεν το απομονώνει όμως από την ψυχή.  Δεν είναι στην ηθική της πίστης η ενασχόληση μόνο με την ψυχή, αλλά με τον σύνολο άνθρωπο. Γι’ αυτό και κάποιοι κανόνες, οι οποίοι όμως καλό είναι να μην επιβάλλονται αδιάκριτα.         
          Η Εκκλησία συνιστά στους γονείς να βοηθούν τους εφήβους ώστε να μην χάνουν τους στόχους τους, χωρίς όμως να τους ασκούν ηθική τρομοκρατία όταν ερωτεύονται. Ταυτόχρονα συνιστά στους εφήβους να μάθουν να σχετίζονται με υπομονή, με μοίρασμα και με την χαρά της συντροφικότητας, χωρίς την βιασύνη να τα ζήσουν όλα. Και ο Θεός θα βοηθήσει να περιμένουν όσο χρειαστεί!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλλο της Τετάρτης 14 Φεβρουαρίου 2018

Εορτασμός της Υπαπαντής του Κυρίου στον Ναό μας χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Νικαίας και Αγίας Βαρβάρας κ.κ. Αλεξίου